Azaleratze

Ozeanografian, azaleratzea itsaso sakoneko urak ur-azalera igotzea da; kostaldean haizeak azaleko urak itsas zabalera bultzatzen dituenean gertatzen da.^[1] Gainazaleko urek beren jatorrizko sakontasunarekin bat datorren tenperatura dute, eta oso kontraste handia egiten du tenperatura atmosferikoarekin dagozkien latitudeetan.^[2][3]

Kostaldeko azaleratze-zona^[4] da ezagunena eta garrantzitsuena, eta giza jarduerekin lotura handiena duena; izan ere, arrantza-eremu oso emankorrak sortzen ditu, eta klima nabarmen aldatzen da itsasertzetan, itsaslasterretan eta horiek zeharkatzen dituzten eremuetan. Sakoneko urek mantenugaiak arrastatzen dituzte gainazalerantz, besteak beste, nitratoa eta fosfatoa, grabitatez urpeko sakoneretan hondoratutako materia organikoaren deskonposizioaren ondorio direnak, eta sakoneko ur horiek sakonera txikiko kostaldeko gainazalerantz igotzearen ondorioz itzultzen direnak. Lurrazalera ekartzen denean, elikagai horiek fitoplanktonak erabiltzen ditu, disolbatutako CO₂ (karbono dioxidoa) eta eguzki-energiarekin batera, fotosintesi-prozesuaren bidez konposatu organikoak sortzeko. Horrela, azaleratze-zonak fitoplanktonak finkatutako karbono-kantitatearen ekoizpen primarioko maila oso altuko lekuetan sortzen dira, ozeanoko beste eremu batzuekin alderatuta. Ekoizpen primario handiak elikatze-katearen jarduera eragiten du, fitoplanktona baita fauna ozeaniko osoaren elikagaiaren oinarria.