Məzmuna keç

AI Overviews

Vikipediya, azad ensiklopediya
2026-cı il 2 iyun tarixində "Parisdən 500 mil məsafədə yerləşən ən hündür bina" sorğusu üçün yaradılmış AI Overviews nəticəsi

AI Overviews — Google Axtarış sisteminə inteqrasiya olunmuş süni intellekt (AI) funksiyasıdır və axtarış nəticələrinin süni intellekt tərəfindən yaradılmış xülasələrini təqdim edir. Bu funksiya qeyri-dəqiqliyi, hallüsinasiyalar yaratması və veb-saytlara yönləndirilən trafiki azaltması səbəbindən tənqid edilmişdir.

Tarixi və inkişafı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

AI Overviews ilk dəfə 2023-cü ilin may ayında keçirilən Google I/O konfransında təqdim edilən Search Generative Experience (SGE) layihəsinin tərkib hissəsi kimi təqdim edilmişdir.[1] 2024-cü ilin may ayında keçirilən Google I/O 2024 konfransında funksiya AI Overviews adı ilə yenidən brendləşdirildi və ABŞ-də istifadəyə verildi.[2] AI Overviews-un təqdim edilməsi OpenAI tərəfindən hazırlanmış ChatGPT də daxil olmaqla generativ süni intellekt sahəsindəki digər inkişaflarla rəqabət aparmaq üçün atılmış strateji addım kimi qiymətləndirilmişdir.[2]

2024-cü ilin avqust ayına qədər AI Overviews Böyük Britaniya, Hindistan, Yaponiya, Braziliya, Meksika və İndoneziya da daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə istifadəyə verilmiş və çoxsaylı dilləri dəstəkləməyə başlamışdır.[3] 2024-cü ilin oktyabrında Google funksiyanın istifadəsini qlobal miqyasda genişləndirərək onu 100-dən çox ölkədə əlçatan etmişdir.[4]

2024-cü ilin dekabrında Botify x Demandsphere tərəfindən dərc olunan araşdırmaya görə, AI Overviews və seçilmiş fraqmentlər (ing. featured snippets) birlikdə axtarış nəticələri səhifəsində göstərildikdə masaüstü cihazlarda ekranın təxminən 67,1%-ni, mobil cihazlarda isə 75,7%-ni tutur. Məzmun axtarış nəticələrində birinci yerdə olsa belə, nəticə səhifəsində digər vizual elementlər daha diqqətçəkən olduqda istifadəçilər onu görməyə bilər.[5]

2025-ci ilin mart ayında Google axtarış nəticələri səhifəsinin tamamilə süni intellekt tərəfindən yaradıldığı AI Mode funksiyasını sınaqdan keçirməyə başlamışdır.[6] Şirkət AI Mode-a reklamların əlavə edilməsini də nəzərdən keçirmişdir; belə reklamlar artıq AI Overviews funksiyasında mövcuddur.[7]

2025-ci ilin may ayına olan məlumata görə, AI Overviews Kuba, Fransa, İran və materik Çini istisna olmaqla 200-dən çox ölkə və ərazidə, həmçinin 40-dan artıq dildə əlçatan olmuşdur.[8] 2026-cı ilin mart ayına olan məlumata görə, AI Overviews Google Axtarış sorğularının 48%-dən çoxunda göstərilirdi; bu göstərici əvvəlki ildə cəmi 6,49% olmuşdur.[9]

Funksionallıq

[redaktə | vikimətni redaktə et]

AI Overviews funksiyası böyük dil modellərindən istifadə etməklə veb məzmunu əsasında xülasələr yaradır.[2] Bu xülasələr sorğu edilən mövzu haqqında qısa və ümumi məlumat təqdim etmək məqsədi daşıyır. Google istifadəçilərə xülasələrin dil mürəkkəbliyini dəyişmək imkanı verir və həm sadələşdirilmiş, həm də daha ətraflı variantlar təqdim edir.[2][10] Xülasələrdə istifadə olunan mənbələrə keçidlər də göstərilir.[3] Semrush tərəfindən 2025-ci ilin iyun ayında aparılan araşdırmaya əsasən, AI Overviews-da ən çox istinad edilən mənbə Quora, ikinci ən çox istinad edilən mənbə isə Reddit olmuşdur.[11]

Qəbul

[redaktə | vikimətni redaktə et]
AI Overviews təqdim olunduğu vaxtdan etibarən müxtəlif tənqidlərlə üzləşmişdir. Funksiyanın ilkin versiyaları istifadəçilərə daş yeməyi tövsiyə etmək kimi mənasız cavablar yaratdığı üçün tənqid olunmuşdur (şəkildə, 23 may 2024). Sonrakı tənqidlər isə əsasən funksiyanın etibarsız və ya yanlış məlumat yaymaq potensialı ilə bağlı olmuşdur. Şəkildə 10 avqust 2025-ci il tarixində AI Overviews-un səhv olaraq Xoakin Korreanın Anxel Korreanın qardaşı olduğunu göstərən nəticəsi əks olunmuşdur; əslində onların qohumluq əlaqəsi yoxdur.[12]

Funksiya qeyri-dəqiq nəticələr yaratdığına, o cümlədən yanlış və mənasız məzmun təqdim etdiyi hallara görə tənqid olunmuşdur.[13] Axtarış sorğusundan asılı olaraq xülasələr hallüsinasiya nəticəsində yaranmış məzmun da ehtiva edə bilər. Məsələn, mövcud olmayan idiomlar axtarıldıqda sistem uydurma izahlar təqdim edə bilir.[14] 2024-cü ilin may ayında Google istifadəçilərə daş yeməyi və ya pizzaya yapışqan sürtməyi tövsiyə edən mənasız və zərərli cavablar yaratdıqdan sonra AI Overviews funksiyasının fəaliyyətini müvəqqəti məhdudlaşdırmışdır.[15]

Məzmun nəşriyyatçıları da narahatlıqlarını ifadə etmişlər. Onların fikrincə, istifadəçilərin mənbə saytlarına daxil olmaq əvəzinə AI Overviews tərəfindən yaradılmış xülasələrdən istifadə etməsi veb trafikinin azalmasına səbəb ola bilər.[16] 2026-cı ildə Google tərəfindən alınmış patent veb-sayt sahibləri arasında əlavə narahatlıq yaratmışdır. Patentdə Google-un axtarış nəticələrində veb-saytların açılış səhifələrini onların süni intellekt tərəfindən optimallaşdırılmış surətləri ilə əvəz edə biləcəyi təsvir olunurdu.[17]

Bundan əlavə, süni intellekt tərəfindən həyata keçirilən məzmunun aqreqasiyası ilə bağlı etik məsələlər, o cümlədən bunun əqli mülkiyyət hüquqlarına və kiçik məzmun təminatçılarının görünürlüğünə təsiri barədə narahatlıqlar da səsləndirilmişdir.[16] 2025-ci ilin dekabrında Avropa Komissiyası AI Overviews funksiyasının Avropa rəqabət hüququnu pozub-pozmadığını araşdırmağa başladığını açıqlamışdır.[18] Buna cavab olaraq Google məzmunun yoxlanılması mexanizmlərini təkmilləşdirəcəyini və etibarsız məlumatları süzgəcdən keçirən alqoritmləri daha da inkişaf etdirəcəyini bildirmişdir.[13] Şirkət eyni zamanda AI Overviews daxilində keçidlərin daha görünən şəkildə yerləşdirilməsi üçün dəyişikliklər etmiş, bununla da istifadəçi rahatlığı ilə məzmun yaradıcılarının maraqları arasında tarazlıq yaratmağa çalışmışdır.[3]

2026-cı ilin yanvarında The Guardian qəzetinin araşdırmasından sonra Google sağlamlıqla bağlı bəzi axtarış sorğularında AI Overviews funksiyasını məhdudlaşdırmışdır.[19][20]

Məhkəmə iddiaları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2025

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 24 fevral 2025-ci ildə Chegg şirkəti AI Overviews funksiyasına görə Alphabet şirkətinə qarşı məhkəmə iddiası qaldırmışdır. Şirkət iddia etmişdir ki, bu funksiya tələbələri "keyfiyyətsiz və təsdiqlənməmiş süni intellekt xülasələrinə" üstünlük verməyə sövq edir və bununla da antiinhisar hüququnu pozur.[21] Chegg həmçinin şirkətin satılması və ya birja siyahısından çıxarılması imkanlarını nəzərdən keçirdiyini bildirmişdir.[21]
  • 2025-ci ilin sentyabrında Rolling Stone və The Hollywood Reporter jurnallarının naşiri olan Penske Media Corporation Google-a qarşı məhkəmə iddiası qaldırmışdır. Şirkətin iddiasına görə, AI Overviews onların veb-saytlarındakı məzmunu qanunsuz şəkildə yenidən təqdim edir və axtarış nəticələrinin yuxarı hissəsində göstərildiyi üçün istifadəçilərin mənbə saytlara keçmək motivasiyasını azaldaraq potensial ziyarətçiləri uzaqlaşdırır.[22][23] Penske Media Corporation bildirmişdir ki, "rəqəmsal medianın gələcəyi və bütövlüyü Google-un hazırkı fəaliyyəti nəticəsində təhlükə altındadır". Şirkətin məlumatına görə, Penske-yə məxsus veb-saytlara keçid verən axtarış sorğularının təxminən 20%-ində AI Overviews göstərilir və bu göstəricinin artacağı gözlənilir. Google-un sözçüsü José Castañeda iddiaları "əsassız" adlandırmış və AI Overviews-un istifadəçiləri daha geniş sayda sayta yönləndirdiyini bildirmişdir.[24][25][26]

2026

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Kanadalı musiqiçi Ashley MacIsaac Google-a qarşı məhkəmə iddiası qaldıraraq AI Overviews funksiyasının onu çoxsaylı cinayətlərə görə məhkum olunmuş və cinsi cinayətkarlar reyestrində qeydiyyatda olan şəxs kimi səhv təqdim etdiyini bildirmişdir. O, bu yanlış məlumat səbəbindən Sipekne'katik First Nation tərəfindən təşkil olunan 2025-ci ilin dekabr konsertinin ləğv edildiyini iddia etmişdir.[27][28]
  • Münxen regional məhkəməsi AI Overviews funksiyasının Münxendə fəaliyyət göstərən iki nəşriyyat haqqında dələduzluq, abunə tələləri və digər qeyri-etik biznes fəaliyyəti ilə məşğul olduqlarını iddia etməsinə görə Google-a qarşı müvəqqəti qadağanedici qərar çıxarmışdır. Bundan əvvəl nəşriyyatlar Google-a pozuntunun dayandırılması barədə rəsmi tələb məktubu göndərmişdilər. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, adi axtarış sistemləri yalnız istifadəçiləri veb-saytlara yönləndirdiyi halda, AI Overviews "müstəqil, yeni və mahiyyət etibarilə yeni bəyanatlar" yaradır. Google istifadəçilərin istinad edilən mənbələri yoxlaya biləcəyini bildirsə də, məhkəmə bu arqumenti qəbul etməmiş və istifadəçilərin məlumatın düzgünlüyünü yoxlaya bilməsinin Google-u məsuliyyətdən azad etmədiyini vurğulamışdır. Məqalədə həmçinin Pew Research Center tərəfindən aparılmış araşdırmaya istinad edilir; həmin araşdırmaya əsasən, AI Overviews tərəfindən təqdim olunan mənbə keçidlərinə istifadəçilərin cəmi 1%-i klik edir.[29][30]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Hughes, Owen. "What Is Google's AI Overviews?". TechRepublic (ingilis). 15 avqust 2024. İstifadə tarixi: 20 mart 2025.
  2. 1 2 3 4 "Generative AI in Search: Let Google do the searching for you". Google (ingilis). 14 may 2024. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2025.
  3. 1 2 3 "New ways to connect to the web with AI Overviews". Google (ingilis). 15 avqust 2024. İstifadə tarixi: 19 aprel 2025.
  4. ↑ "AI Overviews in Search are coming to more places around the world". Google (ingilis). 28 oktyabr 2024. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2025.
  5. ↑ "AI Overviews Study: Inside Google's New Search Reality". Botify (ingilis). 1 dekabr 2024. İstifadə tarixi: 26 avqust 2025.
  6. ↑ Whitwam, Ryan. "You knew it was coming: Google begins testing AI-only search results". Ars Technica (ingilis). 5 mart 2025. İstifadə tarixi: 19 mart 2025.
  7. ↑ Barnett, Kendra. "Google Will Consider Introducing Ads to New 'AI Mode'" (ingilis). 6 mart 2025. İstifadə tarixi: 19 mart 2025.
  8. ↑ "Find information in faster & easier ways with AI Overviews in Google Search". Google Help. may 2025. 20 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.
  9. ↑ "How to Get Featured in Google's AI Overviews: A Comprehensive Guide for UAE Businesses". AUN Digital (ingilis). İstifadə tarixi: 5 may 2026.
  10. ↑ Schwartz, Barry. "Google rolls out AI Overviews for more complex searches". MarTech (ingilis). 15 may 2024. İstifadə tarixi: 19 aprel 2025.
  11. ↑ Edmonds, Lauren. "Reddit is the 2nd most-cited source in Google AI Overviews, but that might not mean much for its bottom line". Business Insider (ingilis). İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
  12. ↑ "Joaquín Correa fue presentado en Botafogo para jugar el Mundial de Clubes y tuvo un insólito cruce con un periodista: "No es mi hermano"". Clarin. 14 iyun 2025. İstifadə tarixi: 10 avqust 2025.
  13. 1 2 Rogers, Reece. "Google Admits Its AI Overviews Search Feature Screwed Up". Wired (ingilis). ISSN 1059-1028. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2025.
  14. ↑ Barrett, Brian. "'You Can't Lick a Badger Twice': Google Failures Highlight a Fundamental AI Flaw". Wired (ingilis). ISSN 1059-1028. İstifadə tarixi: 20 iyun 2025.
  15. ↑ Hart, Robert. "Google Restricts AI Search Tool After 'Nonsensical' Answers Told People To Eat Rocks And Put Glue On Pizza". Forbes (ingilis). İstifadə tarixi: 9 yanvar 2025.
  16. 1 2 Grant, Nico; Robertson, Katie. "Google's A.I. Search Leaves Publishers Scrambling". The New York Times (ingilis). 1 iyun 2024. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2025.
  17. ↑ "Google will Webseiten durch KI ersetzen: Neues Patent beschreibt KI-Kopien in der Websuche (Infografiken)". googlewatchblog (german). 18 fevral 2026.
  18. ↑ "EU investigates Google over AI-generated summaries in search results". BBC News (ingilis). 9 dekabr 2025. İstifadə tarixi: 5 may 2026.
  19. ↑ Gregory, Andrew. "'Dangerous and alarming': Google removes some of its AI summaries after users' health put at risk". The Guardian (ingilis). 11 yanvar 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 13 yanvar 2026.
  20. ↑ Edwards, Benj. "Google removes some AI health summaries after investigation finds "dangerous" flaws". Ars Technica (ingilis). 12 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 13 yanvar 2026.
  21. 1 2 Godoy, Jody. "Google's AI previews erode the internet, US edtech company says in lawsuit". Reuters. 25 fevral 2025.
  22. ↑ Dellinger, A. J. "Rolling Stone Publisher Sues Google Over AI Overview Summaries". Gizmodo (ingilis). 14 sentyabr 2025. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2025.
  23. ↑ O'Brien, Terrence. "Rolling Stone's parent company sues Google over AI Overviews". The Verge (ingilis). 14 sentyabr 2025. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2025.
  24. ↑ Chen, Jackson. "Google faces its first AI Overviews lawsuit from a major US publisher". Engadget (ingilis). 14 sentyabr 2025. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2025.
  25. ↑ Soni, Aditya. "Rolling Stone, Billboard owner Penske sues Google over AI overviews". Reuters (ingilis). 14 sentyabr 2025. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2025.
  26. ↑ Fritz, Ben. "Rolling Stone Publisher Sues Google Over AI Summaries". The Wall Street Journal (ingilis). 13 sentyabr 2025. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2025.
  27. ↑ "Ashley MacIsaac concert cancelled after AI wrongly accuses him of being sex offender". CBC News. 23 dekabr 2025. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
  28. ↑ Cain, Sian. "Canadian fiddler sues Google after AI Overview wrongly claimed he was a sex offender". The Guardian (ingilis). 5 may 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 5 may 2026.
  29. ↑ Bastian, Matthias. "Pew finds that only 1 percent of users click a source link directly from Google's AI Overviews". The Decoder. 23 iyul 2025. İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.
  30. ↑ Bastian, Matthias. "Landmark German ruling declares Google's AI Overviews are Google's own words and makes it liable for false answers". The Decoder. 11 iyun 2026. İstifadə tarixi: 2 iyul 2026.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=AI_Overviews&oldid=9014306"